ચોપાસ
તા.૯-૧૨-૨૫
આધાર કાર્ડ એટલે તમારી ડિજિટલ ઓળખ
++++++++++
આધાર કાર્ડ ની સુરક્ષાના નવા નિયમો આવી રહ્યા છે.
++++++++
આધાર કાર્ડ: ભારતની ઓળખની ગોલ્ડન કી છે.તેની સુરક્ષા માટેના નવા નિયમો આવી રહ્યા છે.
=============
ભારતમાં લાખો લોકો માટે ઓળખનું મુખ્ય સાધન એટલે આધાર કાર્ડ. આ કાર્ડ ૧૨ અંકના અનોખા નંબર છે, જે ભારત સરકારની યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (UIDAI) દ્વારા પ્રસિધ્ધ કરવામાં આવેલ છે. ૨૦૦૯માં શરૂ થયેલી આ સ્કીમનો હેતુ દરેક ભારતીયને એક સરળ અને વિશ્વસનીય ઓળખ આપવાનો છે. આધાર કાર્ડમાં તમારું નામ, જન્મ તારીખ, સરનામું અને બાયોમેટ્રિક માહિતી જેવી કે આંગળીની નિશાન, આંખની આઇરિસ અને ફોટો સામેલ હોય છે. આનાથી તમારી ઓળખને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવે છે.
આધાર કાર્ડ મેળવવું ખૂબ જ સરળ છે. તમારે માત્ર આધાર કેન્દ્ર પર જઈને ફોર્મ ભરવું પડે છે. દસ્તાવેજો જેમ કે જન્મ પ્રમાણપત્ર કે વોટર આઇડી પુરા પાડવા પડે છે. બાયોમેટ્રિક ડેટા લેવામાં આવે છે અને ૯૦ દિવસમાં કાર્ડ તમારા સરનામે મોકલાઈ જાય છે. બાળકો માટે પણ આધાર બનાવી શકાય છે, જેમાં બાયોમેટ્રિક વિના પણ શરૂઆત થઈ શકે છે. હાલમાં ૧૩૦ કરોડથી વધુ આધાર કાર્ડ જારી થયા છે, જે વિશ્વની સૌથી મોટી બાયોમેટ્રિક આઇડી સિસ્ટમ છે.
આધાર કાર્ડના ઘણા ઉપયોગો છે. બેંક ખાતું ખોલવું, સબસિડી મેળવવી, ટેક્સ ફાઇલ કરવો, મોબાઇલ SIM કરવો કે પેન્શન મેળવવા માટે તે જરૂરી છે. આધાર-લિંક્ડ પેમેન્ટ સિસ્ટમ (AePS)થી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પૈસા ટ્રાન્સફર કરવું સરળ બને છે. જનધન યોજના જેવી સરકારી સ્કીમો આધારથી જોડાયેલી છે, જેથી ભ્રષ્ટાચાર ઘટે છે અને સુવિધા સીધી લોકો સુધી પહોંચે છે. કોવિડ-19 વેક્સિનેશન જેવા કાર્યોમાં પણ આધારની ભૂમિકા મહત્વની રહી.
જોકે, આધારની ગોપનીયતા વિશે ચિંતાઓ પણ છે. UIDAI કહે છે કે ડેટા સુરક્ષિત છે અને માત્ર તમારી સંમતિથી ઉપયોગ થાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે પણ તેને માન્યતા આપી છે, પરંતુ વપરાશમાં સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. ભવિષ્યમાં આધાર ડિજિટલ ઇન્ડિયાનું મુખ્ય આધાર બનશે, જે દેશને વધુ સુસંગત અને વિકસિત બનાવશે.
ભારતમાં, આધાર કાર્ડ હવે માત્ર એક ઓળખપત્ર નહીં, પણ ડિજિટલ યુગમાં નાગરિક હક્કો અને સુરક્ષાનો મુખ્ય આધાર બની ગયું છે. બેંકિંગથી લઈને મોબાઈલ કનેક્શન સુધી, સરકારી લાભથી લઈને કાયદાકીય કામગીરી સુધી, આધાર આપણા રોજબરોજના જીવનનું અભિન્ન અંગ છે. પરંતુ, આટલા વ્યાપક ઉપયોગ સાથે, ડેટાની ગોપનીયતા અને નાગરિકોની નિજીતાનું રક્ષણ પણ એક મહત્વપૂર્ણ પડકાર રહ્યો છે. આ જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારત સરકાર હવે આધારની સુરક્ષા માટે નવા અને કડક નિયમો લાગુ કરી રહી છે.
શા માટે જરૂરી છે નવા નિયમો?
અત્યાર સુધી, ઘણી સંસ્થાઓ – હોટેલ, ઇવેન્ટ સ્થળો, દુકાનો – આધાર કાર્ડની ભૌતિક (ફોટોકોપી) નકલ માંગતી હતી અને તેને કાગળ અથવા ઈલેક્ટ્રોનિક ફાઈલમાં સંગ્રહિત કરતી હતી. આ પદ્ધતિમાં આધાર નંબર અને વ્યક્તિગત માહિતીના દુરુપયોગ અથવા ચોરીનો ખતરો હતો. આથી, યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (યુઆઈડીએઆઈ) એ હવે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે: કોઈ પણ સંસ્થા વ્યક્તિની સ્પષ્ટ મંજૂરી વિના અથવા કાયદા મુજબની ખાસ જરૂરિયાત વિના, આધાર કાર્ડની ભૌતિક નકલ રાખી શકશે નહીં.
શું છે નવી વ્યવસ્થા?
1. ફોટોકોપી પર પ્રતિબંધ: હોટેલ, ઇવેન્ટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓ, રિટેલ સ્ટોર્સ જેવા સાર્વજનિક અને ખાનગી સ્થળોએ આધાર કાર્ડની ફોટોકોપી કે ફિઝિકલ કોપી માંગવી અથવા સંગ્રહિત કરવી પર પૂર્ણ પ્રતિબંધ રહેશે. તેના બદલે, 'ઓફલાઈન વેરિફિકેશન'નો ઉપયોગ કરવો પડશે.
2. ઓફલાઈન વેરિફિકેશન: આ એક સુરક્ષિત પદ્ધતિ છે, જેમાં તમે તમારા મોબાઈલ થકી યુઆઈડીએઆઈની વેબસાઈટથી એક પાસવર્ડ-સુરક્ષિત ઈ-કાર્ડ ડાઉનલોડ કરી શકો છો. આ ઈ-કાર્ડમાં તમારું નામ, ફોટો અને ક્યૂઆર કોડ હોય છે, પરંતુ આધાર નંબર છુપાયેલો હોય છે. સંસ્થાઓ આ ક્યૂઆર કોડ સ્કેન કરીને તમારી ઓળખ ચકાસી શકે છે, પરંતુ તમારો આધાર નંબર જોઈ શકશે નહીં.
3. એજન્સીઓ માટે મંજૂરી: જે કોઈ સંસ્થા આ ઓફલાઈન વેરિફિકેશન પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવા માંગે છે, તેને યુઆઈડીએઆઈ પાસેથી અગાઉથી મંજૂરી મેળવવી જરૂરી રહેશે. આથી ડેટાનો દુરુપયોગ થતો અટકાવી શકાશે અને સંસ્થાઓની જવાબદારી સ્પષ્ટ થશે.
નવી એપથી ચેકિંગ થશે વધુ સરળ
આ નવા નિયમોને વધુ અસરકારક બનાવવા માટે, યુઆઈડીએઆઈ ટૂંક સમયમાં એક નવી એપ લોન્ચ કરવા જઈ રહી છે. આ એપની ખાસ વિશેષતા એ હશે કે તે ઈન્ટરનેટ કનેક્શન વિના પણ કામ કરશે. એટલે કે, એરપોર્ટ, મોલ, વિવાહ સમારંભ જેવા સ્થળોએ, જ્યાં નેટવર્કની સમસ્યા હોય, ત્યાં પણ આધાર ચકાસણી સરળતાથી થઈ શકશે. આ એપ 'એપ-ટુ-એપ વેરિફિકેશન' માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે, જે વપરાશકર્તા અને સેવા પ્રદાતા બંને માટે સુરક્ષિત અને સરળ હશે. આ એપનું બીટા વર્ઝન હાલમાં ટેસ્ટિંગના તબક્કામાં છે.
નાગરિકોની શું છે જવાબદારી?
સરકારી પગલાંઓ સાથે, નાગરિકોની સાવચેતી પણ તેટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. આધાર કાર્ડની ફોટોકોપી કોઈને પણ આપતા પહેલા બે વાર વિચારવું. જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં 'માસ્કડ આધાર' અથવા ઓફલાઈન ક્યૂઆર કોડનો ઉપયોગ કરવો. કોઈ પણ સંદેશો અથવા ફોન કોલ પર આધારની માહિતી શેર ન કરવી. આ નાની પણ સતર્કતાથી આપણી ઓળખ સુરક્ષિત રહી શકે છે.
સુરક્ષા અને સગવડનો સમતોલ
આધાર હવે ભારતના ડિજિટલ ભવિષ્યનો આધારસ્તંભ છે. નવા નિયમો અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને, સરકાર એ જ સંદેશ આપે છે કે ડિજિટલ સગવડ અને નાગરિકોની નિજીતાની સુરક્ષા બંને સાથે-સાથે ચાલી શકે છે. આ પ્રયાસો દ્વારા, આધાર માત્ર એક કાર્ડ ન રહીને, એક વિશ્વસનીય, સુરક્ષિત અને ભવિષ્યની ઓળખ-પ્રણાલી તરીકે ઉભરી રહ્યો છે. નાગરિક તરીકે, આ નવીનતાઓને સમજવું અને તેનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો, એ જ આપણી ડિજિટલ ઓળખને મજબૂત બનાવવાની ચાવી છે.
સુરેશ ભટ્ટ
