તા.૬-૧૨-૨૫
પ્રાસંગિક
રાષ્ટ્રની લોકશાહીને ખતમ કરવાનું ભયાનક ષડયંત્ર
+++++++++
'ભૂતિયા મતદાતા'નો ભયાવહ ખેલ પશ્ચિમ બંગાળમાં દાયકાઓથી ચાલી રહ્યો છે જેને ચૂંટણી પંચે પકડી પાડતા સનસનાટી મચી ગઈ છે.
+++++++
ભારતની લોકશાહી તેના પાયામાં સમાયેલી પવિત્રતા અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા પર ટકેલી છે. પરંતુ, પશ્ચિમ બંગાળમાં તાજેતરમાં સામે આવેલો 'ઘોસ્ટ વોટર્સ' અથવા 'ભૂતિયા મતદાતા'નો પ્રકરણ એ આપણા સમગ્ર તંત્ર માટે એક સળગતો સવાલ છે. આ ઘટના માત્ર મતદાર યાદીમાં ગેરરીતિ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે ચૂંટણી પ્રક્રિયાના મૂળભૂત વિશ્વાસને હચમચાવી દેનારી છે. 'ભૂતિયા મતદાતા' એટલે એવા વ્યક્તિઓ, જેઓ શારીરિક રીતે હયાત નથી, તેમ છતાં તેમના નામ મતદાર યાદીમાં જીવંત રહે છે અને આ નામો પર અન્ય કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા ગુપ્ત રીતે મત નાખવામાં આવે છે. આ એક એવું ષડયંત્ર છે, જે લોકશાહીના પવિત્ર મંચ પર છૂપી રીતે ખેલવામાં આવે છે, જ્યાં મૃત વ્યક્તિનો મત પણ સત્તાના સમીકરણો બદલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ સમગ્ર પ્રકરણની શરૂઆત 'સિસ્ટમેટિક ઈલેક્ટોરલ રોલ રિફાઇનમેન્ટ' (SIR) પ્રક્રિયા દરમિયાન થયેલા એક ચોંકાવનારા ખુલાસાથી થઈ હતી. એવા દાવા કરવામાં આવ્યા કે રાજ્યના ૨,૨૦૮ જેટલા સંવેદનશીલ મતદાન મથકો (બૂથો) પર છેલ્લા વીસ વર્ષના લાંબા ગાળામાં એક પણ મતદાતાનું મૃત્યુ થયું નથી. આ આંકડો સાંભળીને કોઈપણ વ્યક્તિ સ્તબ્ધ થઈ જાય. તાર્કિક રીતે, વીસ વર્ષમાં હજારો મતદારો ધરાવતા ૨,૨૦૮ બૂથ પર શૂન્ય મૃત્યુદરનો દાવો કરવો એ માત્ર હાસ્યાસ્પદ જ નહીં, પણ એક સુનિયોજિત ફરજીવાડા તરફ સ્પષ્ટ ઈશારો કરનારો હતો. મૃત્યુ એ એક કુદરતી અને અનિવાર્ય પ્રક્રિયા છે. આંકડાકીય રીતે અસંભવ એવો આ દાવો ભારતીય લોકશાહીના ઇતિહાસમાં નોંધાયેલ સૌથી મોટા કૌભાંડોમાંનો એક સાબિત થવાની તૈયારીમાં હતો.
૨,૨૦૮ બૂથનો કથાગ્રંથ: કેવી રીતે તૂટ્યો વીસ વર્ષ જૂઠાણાંનો પત્તાનો મહેલ તે પણ એક આશ્ચર્યજનક ઘટના છે.
આ ‘શૂન્ય મૃત્યુ’ના દાવા પાછળનું સત્ય એટલું જ ઘૃણાસ્પદ હતું, જેટલું તે ભ્રામક હતું. આ ભૂતિયા મતદાતાઓનો ખેલ એ રીતે રમાય છે કે સ્થાનિક સ્તરે મતદાર યાદીની જાળવણી કરનારા તંત્ર દ્વારા જાણી જોઈને મૃત્યુ પામેલા લોકોના નામ યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવતા નથી. આ મૃત નામોનો ઉપયોગ રાજકીય લાભ મેળવવા માટે કરવામાં આવે છે. દરેક ભૂતિયો મત, ચૂંટણીના પરિણામો પર પોતાનો ભાર મૂકે છે અને જીત-હારના અંતરને કૃત્રિમ રીતે વધારી કે ઘટાડી શકે છે. આ પ્રકારનો ફરજીવાડો લોકશાહીના પરિણામોને સીધી રીતે વિકૃત કરે છે.
પરંતુ, આ વીસ વર્ષ જૂના જૂઠાણાંનો પુલિંદો એક ક્ષણમાં તૂટી પડ્યો. SIR જેવી સુવ્યવસ્થિત અને ટેક્નોલોજી-આધારિત પ્રણાલીએ જ્યારે આંકડાઓની વાસ્તવિકતા સામે ધરી, ત્યારે જવાબદારીમાંથી છટકવું શક્ય નહોતું. જ્યારે ભારતના ચૂંટણી પંચે આ મુદ્દે વિગતવાર અને સચોટ અહેવાલ માત્ર ૨૪ કલાકની સમયમર્યાદામાં માગ્યો, ત્યારે સ્થાનિક તંત્રના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. જે અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ વીસ વર્ષથી 'શૂન્ય મૃત્યુ'ના આંકડા પર મહોર લગાવી રહ્યા હતા, તેમને સત્યનો સામનો કરવો પડ્યો. તત્કાળમાં સુધારેલા આંકડાઓ સાથે જે રિપોર્ટ રજૂ થયો, તેણે અગાઉના તમામ દાવાઓને તુચ્છ સાબિત કરી દીધા. માત્ર ૨૪ કલાકના સમયગાળામાં આંકડાઓનું પલટાઈ જવું એ સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે આ ભૂતિયા મતદાતાઓનો ખેલ માત્ર બેદરકારીનું પરિણામ નહોતો, પરંતુ એક મોટો અને વ્યવસ્થિત રીતે ચાલતો ફરજીવાડો હતો. આ ઘટના એવા તમામ 'SIR વિરોધી' લોકોને આરીસો બતાવે છે, જેઓ મતદાર યાદીના શુદ્ધિકરણના પ્રયાસો સામે સવાલો ઉઠાવે છે.
ચૂંટણી પંચની સખ્તાઈ ને કારણે આખું કૌભાંડ બહાર આવ્યું છે
મતદાર યાદીનું શુદ્ધિકરણ અને ભાવિની દિશામાં હવે મહત્વપૂર્ણ કાર્ય હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
આ ગંભીર કૌભાંડ સામે ભારતના ચૂંટણી પંચની સક્રિયતા અને સખ્તાઈએ દર્શાવ્યું છે કે દેશની લોકશાહી સંસ્થા પોતાની પવિત્રતા જાળવવા માટે મક્કમ છે. ECI એટલે કે ચૂંટણી પંચ દ્વારા તાત્કાલિક ધોરણે રિપોર્ટની માંગણી અને પરિણામે આવેલા સત્યએ સાબિત કર્યું કે ટેક્નોલોજી અને ઈરાદાની સચ્ચાઈ વડે આવા ગુપ્ત ફરજીવાડાનો પર્દાફાશ કરવો શક્ય છે. ચૂંટણી પંચની આ કાર્યવાહી માત્ર બંગાળ પૂરતી મર્યાદિત ન રહેવી જોઈએ, પરંતુ સમગ્ર દેશની મતદાર યાદીઓનું સઘન અને નિયમિત શુદ્ધિકરણ (Purification) થાય તે અનિવાર્ય છે.
લોકશાહીમાં દરેક મતનું મૂલ્ય સમાન હોય છે. એક પણ 'ભૂતિયો મત' જો ખોટી રીતે નાખવામાં આવે, તો તે લાખો હયાત મતદારોના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને જનમતને અવળી દિશામાં દોરે છે. SIR જેવી પ્રણાલીઓ, જે મૃત્યુ, સ્થળાંતર અને ડુપ્લિકેટ એન્ટ્રીઓને પકડવામાં મદદ કરે છે, તેને માત્ર એક વિકલ્પ નહીં પણ એક ફરજિયાત પ્રક્રિયા બનાવવી પડશે.
આ કૌભાંડમાંથી આપણે એ શીખ લેવાની છે કે મતદાર યાદીમાં રહેલી દરેક એન્ટ્રીની ખરાઈ સતત થતી રહેવી જોઈએ. ECIએ હવે માત્ર ભૂતિયા મતદાતાઓને દૂર કરવા પૂરતું સીમિત ન રહેતા, આ ફરજીવાડામાં સામેલ બેદરકાર અથવા જાણી જોઈને સહાય કરનાર તમામ અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવી જોઈએ, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ આવો ભયાવહ ખેલ ખેલવાની હિંમત ન કરી શકે. લોકશાહીની તંદુરસ્તી જાળવવાની જવાબદારી માત્ર સરકાર કે પંચની નથી, પરંતુ જાગૃત નાગરિકો તરીકે આપણે સૌએ પણ મતદાર યાદીની પારદર્શિતા માટે સતત ધ્યાન રાખવું પડશે. SIR પ્રણાલી દ્વારા મળેલું આ પગલું, લોકશાહીને વધુ મજબૂત અને સ્વચ્છ બનાવવાની દિશામાં એક નિર્ણાયક કદમ છે.
